• EVLİLİK EŞİTLİĞİ

    Bölüm II:Küba, ABD ve Diğer Ülkeler

    Cem Öztürk - Onur Çetin - Tunca Özlen - Turgut Yıldız

    Evlilik Eşitliği

Küba: "Komünizm eşcinselleri de mutlu edecek mi?"

Küba'nın LGBT toplumuna yaklaşımında milat olarak kabul edilen 1993 yapımı Çilek ve Çikolata filminin bir sahnesinde gey karakter Diego, komünist karakter David'e bu soruyu yöneltiyor. Sosyalist Küba'nın son yıllarda attığı adımlar, David'in şahsında tüm devrimcilere yöneltilen bu soruya olumlu bir yanıt üretme çabası olarak da görülebilir.

2004 yılından beri faaliyet gösteren CENESEX (Küba Ulusal Cinsel Eğitim Merkezi) yöneticisi Mariela Castro, 2008 Mayıs’ında hükümetin desteğiyle ilk kez düzenlenen Uluslararası Homofobiye Karşı Mücadele Günü’nde şunları dedi: "Bu, Kübalı kadın ve erkekler için çok önemli bir an, çünkü bu konuları ilk defa böyle bir toplantıda açıkça konuşuyoruz ve bilimsel temelde ele alıyoruz. Cinsel yönelim özgürlüğü eşit ve toplumsal adaletin hüküm sürdüğü bir ortamda mümkündür.”

2008’den bu yana her yıl düzenlenen Onur Yürüyüşlerine, cinsel çeşitliliği temsil eden gökkuşağı bayrağının yanı sıra çeşitli pankartlar ve Küba bayrakları ile katılan Mariela Castro ve CENESEX ekibi öncülük etmeyi sürdürüyor. Küba Komünist Partisi de CENESEX’in faaliyetlerini açıktan destekliyor. Küba’da halkın yönetime katılım mekanizması olan Halk İktidarı (Poder Popular) başkanı Ricardo Alarcón, “Sosyalizmin özü insanların cinsel kimliklerinden dolayı dışlanması değil kapsanmasıdır” sözleriyle komünistlerin tutumunu özetliyor.

Atılan adımların belki de en cesuru, Küba Devrimi’nin efsanevi lideri Fidel Casto’dan geldi.
Eşcinsellerin “karşıdevrimci” olarak nitelendirildiği yıllara değinen Fidel Castro
“Evet, büyük adaletsizlik zamanlarıydı, kim yapmış olursa olsun, büyük bir adaletsizlik!” dedi.

Küba'da Eşcinsel Evliliği ve Evlilik Eşitliği
Aynı yıl CENESEX’te sevgilisi Elizabeth ile sembolik bir düğün yapan Kübalı genç kadın Mônica şöyle diyordu: “Ben daima bunun bir parçası olmak istedim. Anneme kaç kere söylediğimi hatırlamıyorum: Bunu başaracağım; devrimi gerçekleştireceğim.”
Haber: Küba homofobiye karşı

Atılan adımların belki de en cesuru, Küba Devrimi’nin efsanevi lideri Fidel Casto’dan geldi. Fidel Castro, Meksika’nın La Jornada gazetesine verdiği röportajda Küba’da devrimin ilk yıllarında eşcinsellere karşı uygulanan baskılara dair soruları yanıtladı. Eşcinsellerin “karşıdevrimci” olarak nitelendirildiği yıllara değinen Fidel Castro, “Evet, büyük adaletsizlik zamanlarıydı, kim yapmış olursa olsun, büyük bir adaletsizlik!” dedi.
Fidel : Eşcinsellere Baskıdan Ben Sorumluyum

Küba’nın cinsel çeşitliliğe olan bakışındaki süren değişim Kasım 2012’de trans kadın bir yurttaşın belediye yönetimine seçilen ilk trans olma unvanını kazanmasıyla belirginleşti. Haziran 2008’de Sağlık Bakanlığı’nın bir önergesiyle cinsiyet geçiş ameliyatları yasal güvenceye alınmış, translara yönelik tamamlayıcı sağlık hizmetleri veren, bütüncül ve kısmi cinsiyet geçiş operasyonları yapma yetkisi olan bir merkezin kurulması kararlaştırılmıştı.

Cinsel kimlik çeşitliliğini kapsayan ve güvenceye alan yenilenmiş bir Aile Yasası’nın Ekim 2012’de Ulusal Meclis’e sunulması ise, Küba’da LGBT haklarının gelişimi bakımından özel öneme sahip. Yeni Aile Yasası, önde gelen aktivistlerden Yamila González Ferrer tarafından Ekim 2012’de Ulusal Meclis’e sunuldu. Küba’da yasal değişikliklerin kararlaştırılması uzun süren ayrıntılı bir tartışma ve onay sürecine dayanıyor.

2016 yılı itibariyle yasa tasarısı hala değerlendirilmekte ve tartışılmaktadır. Özellikle CENESEX cinsel çeşitliliğin tanınmasını destekleyen tüm yasal değişiklikleri desteklemeyi sürdürdüğü gibi, Aile Yasası’nın da bu yönde değişmesi için kamuoyu oluşturmayı sürdürüyor.

Haber: Küba'da Cinsel Çeşitliliğe Olan Saygı Her Gün Artıyor
Haber: Küba Çalışma Hayatında Cinsel Yönelim Ayrımcılığını Yasakladı
Haber: Küba'da Cinsellik Eğitimi Kongresi Yapıldı

CENESEX cinsel çeşitliliğin tanınmasını destekleyen tüm yasal değişiklikleri desteklemeyi sürdürdüğü gibi
Aile Yasası’nın da bu yönde değişmesi için kamuoyu oluşturmayı sürdürüyor.

Küba'da Eşcinsel Evliliği ve Evlilik Eşitliği
ABD'de Durum

26 Haziran 2015 tarihinde ABD Yüksek Mahkemesi kararı ile tüm eyaletlerde evlilik eşitliği yasallaştı. Şimdilerde mahkeme kararını büyük zafer olarak niteleyen Obama, ilk kez seçildiği 2008 seçimlerine girerken evlilik eşitliğini desteklemiyordu. Ayrıca yüksek mahkemenin kararı öncesi 14 ABD eyaletinde eşcinsel çiftlerin evlenmesi resmen yasaktı ya da eşcinseller arası birliktelikler tanınmıyordu. Ohio, Michigan, Tennessee ve Kentucky eyalet yönetimleri evlilik eşitliğine karşı duruşlarını, evliliğin geleneksel tanımını koruma isteği ve cinsiyetlerin birbirlerini biyolojik olarak tamamlamalarına duydukları saygı ile savunuyorlardı.

ABD Yüksek Mahkemesi’nin beş evet oyuna karşılık dört hayır oyuyla aldığı karardan sonra Demokratlar kararı memnuniyetle karşıladılar. Emperyalizmin “gülen yüzü” Hillary Clinton, “LGBT’lerin cesareti ve azmi kalpleri, düşünceleri ve yasaları değiştirdi” diyerek kararın yanında olduğunu söylüyordu. Cumhuriyetçilerin 2016 başkanlık seçimlerindeki adaylarından Jeb Bush ve Marco Rubio karara saygı duyduklarını ilan ederlerken bir başka Cumhuriyetçi aday ve eski Arkansas valisi Mike Huckabee ise “Adli tiranlığa karşı direnme, kararı reddetme ve vazgeçmeme” çağrısı yaptı.

ABD'de Eşcinsel Hakları Haritası

Peki, ABD’de eşit evlilik hakkının Yüksek Mahkeme tarafından tüm eyaletlerde yasal ilan edilmesinden sonra çizilen pembe tablonun ardında aslında neler var? Eyaletler bazında bir inceleme yapıldığında Michigan eyaleti valisi karara uyacaklarını deklare ederken Teksas, Mississippi, Alabama ve Louisiana’da durum farklıydı. Teksas’ın Cumhuriyetçi valisi, “Hiçbir Teksaslı dini inançlarına karşı gelmek zorunda değil. Herhangi bir mahkeme, yasa, düzenleme ya da söz evliliğin kadın ve erkek arasındaki bir birlik olduğu gerçeğini değiştiremez” cümlelerini içeren bir bildiri yayınladı. Mississippi eyaletinde ise yerel mahkemenin yürütmeyi durduracağını bekleyen birkaç eşcinsel çift, bu karardan önce evlendiler. Alabama’da iki yerel mahkeme eşcinsellerin nikahlarını engellemek için tüm evlilik törenlerini iptal etti. 50 eyaletin içinde hiç eşcinsel evlilik yapılmamış tek eyalet olma özelliği taşıyan Louisiana’nın valisi ve 2016 başkanlık seçimi adayı Bobby Jindal bu yasanın Hristiyanların inanç özgürlüğüne saldırının önündeki tüm engelleri kaldırdığını söyledi.

Kendini “özgürlükler ülkesi” olarak pazarlayan ABD’de,
LGBT’ler için durumun çok da parlak olduğunu söylemek mümkün görünmüyor.

ABD'da Eşcinsel Evliliği ve Evlilik Eşitliği

Görülüyor ki bazı eyaletler yüksek mahkeme kararına rağmen yerel yasaları ve inanç özgürlüğünü bahane ederek sürecin önünü tıkıyorlar. Biraz detaylı bir inceleme yapıldığında ise LGBT’lerin yaşadıkları zorlukların evlilik eşitliğiyle sınırlı olmadığı göze çarpıyor. Örneğin, eşcinsel çiftlerin evlat edinmesi konusu hala netlik kazanmış değil. Aile Eşitliği Konseyi’ne göre Mississippi hariç tüm eyaletlerde eşcinseller evlat edinebilir, Mississippi’de ise eşcinsellerin evlat edinmesine karşı yerel bir yasa mevcut. Mahkemenin kararından kısa bir süre önce Michigan eyaletinde buna benzer bir yasa çıkarılmıştı. Bu düzenlemeye göre, Özel Evlat Edinme Kurumları dini inançlarına dayandırarak eşcinsellerin yanına çocuk yerleştirmeme yetkisine sahip oldular.

Eşcinsellerin sosyal hayatta maruz kaldığı ayrımcılık da son bulmuş değil. 28 eyalette hala cinsel ayrımcılığa karşı hiçbir yasa yok. Bir mülk sahibinin birine cinsel kimliğinden dolayı dairesini kiralamaması yasadışı değil. Hatta LGBT’lerin evsizlik sorunuyla karşılaşması ABD’de olası bir durum. Fransız basınından Libération’da yer alan haberde, Gey ve Lezbiyen Ticaret Odası başkanı Justin Nelson, “28 eyalette LGBT toplumu üyelerinin kimlikleri nedeniyle işten kovulabilmeleri, evlerinden atılabilmeleri ve bazı restoranlara girişlerinin yasaklanabilmesi kabul edilemez” diyor.

Tüm bu verilerden hareketle, ABD Yüksek Mahkemesi’nin verdiği kararla bir kez daha kendini “özgürlükler ülkesi” olarak pazarlayan ABD’de, LGBT’ler için durumun çok da parlak olduğunu söylemek mümkün görünmüyor.

Haber: ABD İkiyüzlülüğü
Haber: ABD Mariela Castro'nun Ödül Törenine Katılmasına İzin Vermedi

Diğer Ülkelerde Durum

Dünyanın geri kalanında ülkelerinde durum pek iç açıcı değil. 6 ülkede eşcinseller ömür boyu hapis cezası, 10’unda ise ölüm cezası ile yargılanıyor. Orta Doğu’da, Afrika’nın büyük bir kısmında, Asya’nın da bir bölümünde eşcinsel olmak suç olarak tanımlanıyor. Bununla birlikte son yıllarda eşcinselliğin suç sayıldığı ülkelerin sayısı düşme eğiliminde.

Uluslararası Af Örgütü'ne göre 2007'den beri yaklaşık 70 ülkede eşcinsel olmak cezalandırılıyor. Afrika'nın bazı bölgeleri, Guyana, Jamaika, Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti, Malezya, Papua Yeni Gine, bazı Orta Asya devletleri ve birçok Müslüman ülkede eşcinsellik hapis cezasıyla cezalandırılıyor. Eşcinsel ilişkiyi idamla cezalandıran ülkeler ise şunlar: Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, İran, Moritanya, Nijerya'nın kuzeyindeki bazı eyaletleri, Somali, Sudan ve Yemen.

Haber: Suudi Arabistan'da Eşcinsellerin Okula Gitmesi yasaklandı
Haber: Suudi Arabistan Üzerinde Gökkuşağı Olan Okula Ceza Verdi

Kıtasının tek olumlu örneği olan Güney Afrika Cumhuriyeti’nde 1994 yılından beri eşcinsellik suç değil.
2002 yılında eşcinsellerin evlat edinmesi önündeki kanuni engeller kaldırıldı,
bundan 4 sene sonra ise evlilik eşitliği yasallaştı.

Afrika'da Eşcinsel Evliliği ve Evlilik Eşitliği

Şüphesiz tüm örnekler iç karartıcı değil. Kıtasının tek olumlu örneği olan Güney Afrika Cumhuriyeti’nde 1994 yılından beri eşcinsellik suç değil. 2002 yılında eşcinsellerin evlat edinmesi önündeki kanuni engeller kaldırıldı, bundan 4 sene sonra ise evlilik eşitliği yasallaştı.

“Arap Baharı” rüzgârında ön plana çıkan Tunus’ta ise eşcinseller ağır baskı altında yaşıyor. Geçtiğimiz günlerde Tunus hükümeti LGBT hakları için mücadele eden Shams’ın faaliyetlerini 30 günlüğüne askıya aldı. Geçtiğimiz yıl ise bir üniversite öğrencisi genç zorla ‘anal muayene’ uygulamasına maruz kaldı, eşcinsel ilişkiye girerek ülkenin yasalarını ihlal ettiği gerekçesiyle hapis cezası aldı.

Bölgenin “modern” ülkesi olarak gösterilen İsrail’de evliliği düzenleyen dini kurallar evlilik eşitliğinin önündeki en büyük engel. Sadece ülke sınırları dışında yapılan eşcinsel evlilikler tanınıyor. Ayrıca İsrail’de eşcinseller dinci fanatiklerin saldırılarına maruz kalıyor. Başkent Kudüs’te geçtiğimiz yıl yapılan Onur Yürüyüşü’nde 6 kişi fanatik bir Yahudi tarafından bıçaklandı, biri hayatını kaybetti.
Haber: Onur Yürüyüşüne Destek Veren İsrailli Sağ Kanat Bakanlar Tepki Gördü

Afrika'da Eşcinsel Hakları Haritası

Asya kıtasına uzanırsak, 2009 yılına kadar eşcinselliğin yasak olduğu Hindistan’da, ayrımcı yasaların değişmesi için ilk adımı 2003’te Hindistan Komünist Partisi’nin bir üyesi, Adalet Bakanı’na açık bir mektup yazarak attı. 2005 yılında ise birçok önemli ismin imzasının bulunduğu başka bir mektup hükümete yollandı. Diğer taraftan geçtiğimiz yıl Hindistan Gençlik ve Spor Bakanı Ramesh Tawadkar, ülkedeki eşcinselleri "tedavi" edecek merkezler açılacağını duyurdu.

Haber : Hindistan LGBT'leri Tedavi Edecekmiş
Haber : Hindistan'da Eşcinsel İlişki Yasağı
Haber : Hindistan'da 2000 Seks İşçisi 2 Gün Yemek Yemeyerek Selden Etkilenenlere Yardım Topladı

Kıtanın bir diğer ülkesi Vietnam, 2015’in Ocak ayında hemcinslerin evlenmesini yasaklayan kanunu feshetti ve bu konuda kıtada bir ilki gerçekleştirdi. Fakat hala evlilik eşitliği yasalaşmış değil. Yapılan bu değişiklik, turizm endüstrisini canlandırmak isteyen Vietnam’ın daha fazla LGBT turist çekebilmek için uyguladığı bir manevra olarak yorumlanıyor.

Çin Halk Cumhuriyeti’nde ise geçtiğimiz günlerde mahkeme, evlilik talepleri reddedilen eşcinsel bir çiftin yaptığı başvuruyu kabul etti. Böylece bu ülkede evlilik eşitliği hakkı ilk kez hukuki zemine taşındı. Ayrıca Çin’de iş ve eğitim alanlarında LGBT’lere karşı ayrımcılığı engelleyen yasalar yürürlükte.

Kuzey komşusuna kıyasla daha “özgür” olduğu propaganda edilen Güney Kore’de polis, başkent Seul'de yapılması planlanan LGBT Onur Yürüyüşü’nün yasaklandığını ilan etti.
Haber : Güney Kore LGBT Onur Yürüyüşünü Yasakladı

Okyanusya’dan Yeni Zelanda'da evlilik eşitliği 2013 yılından bu yana yasal.

2005’te evlilik eşitliğinin yasalaştığı Kanada, eşitliği yasalaştıran ilk Kuzey Amerika ülkesi olmuştur.

Meksika'da 2015’te Yüksek Mahkeme, evlilik eşitliğinin engellenmesinin anayasal olmadığına karar verdi. Karar ile evlilik eşitliği yasalaşmış olmasa önündeki büyük bir engel ortadan kalkmış oldu.
Haber : Meksika'da Eşcinsel Evlilik Artık Serbest

Güney Amerika’ya uzandığımızda, evlilik eşitliğini 2010’da ilk yasalaştıran ülke olarak karşımıza Arjantin çıkıyor.

2004 yılından bu yana bazı bölge ve eyaletlerinde serbest olan evlilik eşitliği, Brezilya hükümeti tarafından 2013 yılında ülke genelinde yasallaştırıldı.

2013 yılında evlilik eşitliğinin yasalaştığı bir diğer Güney Amerika ülkesi de Uruguay.

Ekvator’da ise 2009’dan bu yana medeni birliktelik var, yani eşcinseller arasındaki birliktelikler yasal olarak tanınıyor.



İçerik: Cem Öztürk - Onur Çetin - Tunca Özlen
Görselleştirme: Turgut Yıldız